گاهی فاصله میان دو شهر تنها چند هزار کیلومتر نیست بلکه به اندازه کیفیت زندگی شهروندان است. در یک سوی جهان شهری قرار دارد که امنیت خدمات عمومی آموزش و درمان در آن استانداردهای بالایی را ثبت کرده و در سوی دیگر پایتختهایی قرار دارند که سایه جنگ و نااطمینانی هر سال بخشی از امتیاز آنها را کاهش میدهد. تازهترین گزارش واحد اطلاعات اکونومیست نیز همین شکاف را به تصویر کشیده است؛ گزارشی که تهران را در میان پایینترین رتبههای جهان قرار داده و همزمان از تغییر نقشه زیستپذیری در خاورمیانه خبر میدهد.
واحد اطلاعات اکونومیست در تازهترین ارزیابی خود ۱۷۳ شهر جهان را بر پایه پنج شاخص اصلی شامل خدمات درمانی فرهنگ و محیط زیست آموزش زیرساخت و ثبات و امنیت بررسی کرده است. نتیجه این ارزیابی نشان میدهد کپنهاگ با کسب امتیاز ۹۸ از ۱۰۰ برای دومین سال پیاپی عنوان زیستپذیرترین شهر جهان را حفظ کرده است. پس از پایتخت دانمارک شهرهای وین و ملبورن با امتیازهای ۹۷.۱ و ۹۷ در جایگاههای دوم و سوم ایستادهاند.
در میان ۱۰ شهر نخست این فهرست تنها دو کلانشهر بزرگ دیده میشود. ونکوور به عنوان تنها نماینده آمریکای شمالی در رتبه نهم قرار گرفته و توکیو نیز جایگاه دهم را به خود اختصاص داده است. گزارش اکونومیست تأکید میکند که کلانشهرهای بسیار بزرگ معمولا به دلیل ترافیک سنگین و نرخ بالاتر جرم و جنایت به سختی میتوانند امتیازهای بالایی در شاخص زیستپذیری کسب کنند.
اما مهمترین تغییرات امسال در خاورمیانه رخ داده است. بر اساس این گزارش هیچ منطقهای در جهان به اندازه کشورهای حوزه خلیج فارس با کاهش شاخص زیستپذیری مواجه نشده است. منطقهای که طی سالهای گذشته به واسطه امنیت بالا کیفیت خدمات و جذابیت اقتصادی مقصد بسیاری از نیروهای متخصص و مهاجران خارجی بود اکنون بخشی از امتیاز خود را از دست داده است.
دبی نمونهای از این تغییر است. شهری که تا پیش از تشدید تنشهای منطقهای برای بسیاری از مهاجران مقصدی ایدهآل محسوب میشد و مجموعهای از امکانات رفاهی مراکز خرید بزرگ مدارس باکیفیت معافیتهای مالیاتی و امنیت بالا را همزمان در اختیار ساکنان خود قرار میداد. با این حال گزارش امسال نشان میدهد شهرهای این منطقه بیشترین افت را در رتبهبندی تجربه کردهاند.
مسقط با سقوط ۱۴ پلهای و قرار گرفتن در رتبه ۱۲۳ بیشترین افت را در میان همه شهرهای جهان ثبت کرده است. دوحه نیز هفت پله پایین آمده و در جایگاه ۱۰۸ قرار گرفته است. دبی و ابوظبی نیز هر کدام چهار پله سقوط کردهاند و به ترتیب رتبههای ۷۹ و ۷۶ را به دست آوردهاند.
تهران نیز از این روند مستثنا نبوده است. پایتخت ایران که در گزارش امسال به عنوان شهری متاثر از تنشهای منطقهای معرفی شده با دو پله سقوط به رتبه ۱۶۴ رسیده و در میان ۱۰ شهر انتهایی جدول قرار گرفته است. جایگاهی که بیش از هر چیز بازتاب اثرگذاری شاخص ثبات و امنیت بر ارزیابی نهایی شهرهاست.
در انتهای جدول نیز وضعیت شهرهای بحرانزده همچنان بدون تغییر مانده است. دمشق برای سیزدهمین سال متوالی آخرین شهر این رتبهبندی است و همچنان پایینترین جایگاه شاخص زیستپذیری جهان را در اختیار دارد.
در نقطه مقابل خاورمیانه شهرهای چین بیشترین پیشرفت را در رتبهبندی امسال ثبت کردهاند. اکونومیست دلیل این صعود را سرمایهگذاری گسترده دولت چین در نظام سلامت و توسعه خدمات درمانی عمومی میداند. افزایش پوشش خدمات پزشکی و اجرای برنامه دسترسی شهروندان به مراکز درمانی در فاصله حداکثر ۱۵ دقیقه پیادهروی از محل سکونت از مهمترین عواملی بوده که امتیاز شهرهای چینی را افزایش داده است.
با وجود این پیشرفتها گزارش تأکید میکند که چین هنوز با چالشهایی جدی روبهرو است. توسعه مراکز خرید مدرن و زیرساختهای شهری اگرچه این کشور را به رقیبی برای شهرهایی مانند دبی تبدیل کرده اما نظارت گسترده بر شهروندان مشکلات زیستمحیطی و جایگاه پایین چین در شاخص دموکراسی واحد اطلاعات اکونومیست همچنان مانع از آن شده است که شهرهای این کشور به بالاترین سطوح زیستپذیری جهان برسند یا بتوانند به مقصد اصلی مهاجرت نیروهای متخصص کشورهای غربی تبدیل شوند.